HỖN CANH HỖN CƯ - NGUYỄN CÔNG HOAN (19961)

Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Công Hoan, rất ngắn, cấu trúc gọn và đầy tính hài hước. Ngôn ngữ của ông giản dị, chữ dùng chọn lọc chính xác gợi những hình ảnh đậm nét, dí dỏm và thông minh. Gấp trang sách, người đọc cảm thấy không thể chịu đựng nổi nếu những cảnh huống như vừa đọc còn tiếp tục diễn ra trong cuộc sống con người. Nghệ thuật trào phúng của ông không chỉ bộc lộ rõ ưu thế trong truyện ngắn. Truyện dài của Nguyễn Công Hoan cũng mang đầy đủ tính cách độc đáo ấy của tác giả.

Hỗn canh hỗn cư là cuốn tiểu thuyết xuất bản gần đây nhất của Nguyễn Công Hoan, sau Tranh tối tranh sáng của cùng một tác giả và Mười năm của Tô Hoài, Một luồng gió mới của Hồng Chương, nó là một trong những tác phẩm văn học đầu tiên sau hoà bình, đề cập một cách rộng rãi tới đề tài trước Cách mạng tháng Tám.

Nội dung cụ thể của Hỗn canh hỗn cư là các đợt đấu tranh của nông dân làng Văn Chương (một làng ở đồng bằng Bắc Bộ) dưới hai tầng áp bức, bóc lột của phát xít Nhật-Pháp: chống đón rước tri huyện đi kinh lý, đòi chia lại công điền, không trồng đay và đắp đường cho Nhật, cướp kho thóc. Văn Chương là một làng có truyền thống cách mạng từ phong trào Văn thân và phong trào Đề Thám, và có cơ sở của Đảng ngay từ sau khi Đảng mới thành lập. Nhưng cơ sở bị thực dân Pháp khủng bố trắng làm cho tan rã; mãi tới năm
1936, trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ, sau khi Na, người làng, đi tù về, phong trào mới dần dần được phục hồi và phát triển qua các đợt đấu tranh trên đây. Sau khi Na thoát ly để tránh khỏi bị đi tù lần thứ hai, Hùng được Đảng điều tới thay để chỉ đạo phong trào. Cuối cùng, chi bộ Đảng được thành lập gồm có Hùng, Lê (em Na), Nhã, Phùng. Câu chuyện chính thức bắt đầu ngót một năm sau khi năm tên lính cơ về đóng ở làng, ý chừng vào khoảng năm 1941 và kết thúc bằng việc chi bộ Văn Chương lãnh đạo nhân dân cướp kho thóc của Nhật ở đình làng sau ngày Nhật đảo chính Pháp 9-3-1945.