LƯỢC DỊCH VÀ CHÚ GIẢI SẮC LỆNH ĐIỀN THỔ - NGUYỄN VĂN XƯƠNG (1966)

Sắc lệnh này có thể ví như một bộ luật về đất đai thứ thiệt, với 431 Điều và được chia thành ba phần: (i) Cấu tạo điền thổ sở hữu (phân loại bất động sản và các loại vật quyền bất động sản); (ii) Thủ đắc và di chuyển vật quyền bất động sản (thừa kế, khế ước và bởi quyền lực công lý); (iii) bảo thủ điền thổ (đăng ký đất đai).

Dưới thời thuộc địa, chế độ điền thổ tại Nam kỳ chịu sự chi phối bởi hai chế độ khác nhau: chế độ Để áp quyền của Dân luật Pháp và chế độ địa bộ của bản xứ. Sự ra đời của bộ luật cũng bắt đầu giai đoạn về thống nhất hệ thống đăng ký đất đai và bằng khoán theo một chế độ duy nhất.

Tuy chỉ quy định về bất động sản, nhưng vì ra đời trước cả BLDS Bắc kỳ (1931) và BLDS Trung kỳ (1936 – 1939), nên bộ luật này còn có thể được xem là một bộ luật đầu tiên quy định về vật quyền và về một số khế ước thông dụng tại Việt Nam với kỹ thuật lập pháp của phương Tây. Các tranh chấp tại Nam kỳ liên quan đến vật quyền, mà thời đó có vẻ hầu hết là về bất động sản, sẽ phải áp dụng Sắc lệnh này mà không áp dụng Dân luật Pháp.

Khác với luật hiện hành (Luật Đất đai 2013) và hệ thống của Pháp thời đó, việc đăng ký bất động sản theo Sắc luật này có giá trị xác lập quyền một cách tuyệt đối như Điều 362 định rõ «Bằng-khoán điền-thổ bất-khả xâm-phạm; trước mọi cấp tài-phán, nó là điểm xuất-phát duy-nhứt của mọi đối-vật-quyền hiện-hữu trên bất-động-sản vào lúc cấp-phát.» Bằng khoán đã được cấp, dù là do lỗi của cơ quan quản lý thì cũng không thể bị hủy. Do đó, có bằng khoán trong tay coi như là nắm chắc quyền đối với bất động sản. Quan niệm này, như TS Nguyễn Ngọc Điện đã từng nhận định: “sau khi hệ thống pháp luật thuộc địa bị huỷ bỏ, các tư tưởng chủ đạo của chế độ này vẫn tiếp tục được gìn giữ trong dân cư.” (Nguyễn Ngọc Điện, Mối quan hệ giữa đăng ký bất động sản và xác lập quyền đối với bất động sản.